आंतरराष्ट्रीय कुरण आणि पशुपालक वर्ष (IYRP) २०२६

जगाच्या एकूण भूभागापैकी सुमारे ५०% भाग कुरणभूमीने (Rangelands) व्यापलेला आहे. या जमिनींचे रक्षण करणाऱ्या १८ कोटींहून अधिक पशुपालकांच्या योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी हे वर्ष साजरे केले जात आहे.

१. अधिकृत शुभारंभ आणि जागतिक व्याप्ती

• यजमान संस्था : अन्न आणि कृषी संस्था (FAO).
• शुभारंभ : २०२५ च्या शेवटी किंवा २०२६ च्या सुरुवातीला रोम (इटली) येथील मुख्यालयात याचा औपचारिक सोहळा पार पडला.
• प्रादेशिक कार्यक्रम : पॅरिस आणि भारत यांसारख्या प्रमुख ठिकाणी महत्त्वाच्या बैठका आणि कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे.

२. भारत केंद्रित उद्दिष्टे

भारतातील लाखो पशुपालकांसाठी (उदा. रबारी, धनगर, गड्डी, बकरवाल) २०२६ हे वर्ष खालील कारणांमुळे महत्त्वाचे ठरेल :

• भू-हक्क : गायरान किंवा कुरण जमिनींवरील पशुपालकांच्या हक्कांना कायदेशीर मान्यता मिळवून देणे.
• वाहतुकीचे मार्ग (Migration Routes) : पशुधनासह स्थलांतर करताना येणारे अडथळे दूर करणे आणि जुन्या मार्गांचे जतन करणे.
• बाजारपेठ : दूध, लोकर आणि मांस यांसारख्या उत्पादनांसाठी अधिक चांगल्या बाजारपेठा उपलब्ध करून देणे.

३. पशुपालकांचे पर्यावरणीय महत्त्व

पशुपालन ही केवळ एक उपजीविका नसून ती निसर्गचक्राचा एक भाग आहे :

• कार्बन साठवण (Carbon Sequestration) : कुरणभूमी कार्बन शोषून घेण्यास मदत करते, ज्यामुळे हवामान बदलाचा वेग मंदावतो.
• जैवविविधता : चराईमुळे गवताळ प्रदेशातील परिसंस्था जिवंत राहते आणि विविध वन्यजीवांना आश्रय मिळतो.
• अन्न सुरक्षा : शेतीसाठी अयोग्य असलेल्या जमिनीत पशुपालक प्रथिनांचे (दुग्धजन्य पदार्थ) उत्पादन करतात.

४. धोरणात्मक लक्ष (Strategic Focus)

• गैरसमज दूर करणे : "पशुपालन ही एक जुनी किंवा अकार्यक्षम पद्धत आहे" हा गैरसमज बदलून ती एक शाश्वत पद्धत असल्याचे सिद्ध करणे.
• गुंतवणूक : कुरणभूमीच्या पुनर्संचयनासाठी (Restoration) सरकारी आणि खाजगी गुंतवणुकीला प्रोत्साहन देणे.